Magazin Etnoumlje / Rubrika: Uši pišu

V. A. : Gusle – The Epic Tradition of Serbia/Epska tradicija Srbije

WMAS Records, 2020

Most između slavne prošlosti i današnjih vremena

Autor: Vanja Ilijev

kompilacija

… Pjevanje i guslanje nije na note… A  svaki guslar ima svoj stil…  

Ovako o guslama i guslanju priča Đorđe Tanović, rođen 1967. godine u Velikom Baniću. Đorđe je jedan od četiri guslara čije se kazivanje epske poezije uz gusle našlo na novoj kompilaciji World Music asocijacije Srbije. Uz Đorđa, tu su još i Veljko Đuranović, rođen 1965, Srđan Avdalović (1994) i Aleksandar Taušan (1983). Sva četvorica su članovi Društva guslara „Stara Hercegovinaˮ iz Beograda. I udruženje i njegovi članovi, veoma su cenjeni u guslarskim krugovima. A svako od njih se u nekom momentu izborio za titulu prvaka Srbije.

Oni koji prate izdanja WMAS Records-a znaju da, osim vrhunskog zvučnog materijala na samom kompakt-disku, prateća knjižica zavređuje jednaku pažnju. Tekst je štampan na srpskom i engleskom jeziku, tako da je jasna želja izdavača da CD predstave i van granica Srbije.

U knjižici nalazimo seriju pažljivo odabranih starih, arhivskih slika, a potom nailazimo i na fotografije naših kazivača, u koloru, sa svojim instrumentom i u narodnoj nošnji.

aleksandar taušan

Aleksandar Taušan, jedan od najboljih guslara u Srbiji, Foto: Branko Isaković

Na početku, dr Danka Lajić Mihajlović, etnomuzikolog i viši naučni saradnik Muzikološkog instituta SANU, daje odličan uvod o guslama i guslarskoj kulturi. Kroz tekst se upoznajemo sa osnovnim karakteristikama gusala – njihovim delovima, načinom izrade itd, a potom i sa specifičnostima vezanim za sviranje, kao i sa samim značajem ovog instrumenta, kao bitnog segmenta srpske kulture i tradicije.

U drugom delu knjižice Marija Vitas, urednica izdanja, u svom tekstu predstavlja svakog od četvorice guslara, kao i numere koje se nalaze na kompilaciji.

Stiče se utisak da je svaka od odabranih pesama, zapravo, svojevrsna „lična kartaˮ guslara, što pojašnjava izražajnost i upečatljivost slušanih izvođenja.

Marija je u tekst, što je postala praksa kada su u pitanju kompilacije World Music asocijacije Srbije, uključila i delove svojih razgovora sa guslarima, odnosno, njihova raznolika iskustva, te razloge za posvećenost guslama i guslarskoj kulturi. Treba naglasiti da je svaki od guslara druga ili treća generacija u porodici koja neguje ovaj zvuk. Jer, kako Srđan Avdalović kaže: „(…) Ne može kruška pod jabuku, nego pod kruškuˮ.

Guslar Dimitrije Popović i Ilija, Barzilovica, 1933. Etnografski muzej u Beogradu, sig 13816

Osim pesme „Srpske gusle u srpske domoveˮ, pisane devedesetih godina prošlog veka, koju izvodi Aleksandar Taušan, među delima novijeg datuma na kompilaciji su još i „Hercegovinaˮ, u izvođenju Srđana Avdalovića, a koju i njegov otac, takođe guslar, često izvodi, zatim pesma „Vojvoda Radomir Putnikˮ, nastala krajem dvadesetog veka, takođe u interpretaciji Avdalovića, kao i „Pogibija Marka Puletićaˮ (Taušan). Što se tiče ostalih pesama, tu su: „Ženidba kralja Vukašinaˮ, „Banović Strahinjaˮ, „Smrt Marka Kraljevićaˮ, „Stari Vujadinˮ, „Ivo Senković i aga od Ribnikaˮ, „Oslobođenje Sjeniceˮ, „Gorski vijenacˮ i „Podiže se Skadarlija Jovoˮ.

Kompilacija donosi izbor veoma kvalitetnih guslara, već izgrađenih i kaljenih na mnogim takmičenjima i saborima. Svaki od njih daje lični pečat prilikom izvođenja odabranih pesama.  To je ono što izdvaja pravog narodnog guslara i umetnika u mnoštvu tehnički savršenih muzičara.

A, svakako, „kockicaˮ koja upotpunjuje „slikuˮ, jeste knjižica, bogata informacijama i luksuzno opremljena.

Preslušavajući iznova i iznova ovaj CD, slušalac može polako otkrivati sloj po sloj složene priče u stihovima, ali i simboliku i snažne poruke koje se kriju u načinu izražavanja četvorice umetnika.

Radi potpunog doživljaja, pokušajte da zatvorite oči. Zamislite gusle i guslara, koji prenose poruke naših predaka.

Neretko je na glavi gusala bila izrezbarena i glava konja. Kao htonska životinja, konj ima moć da nas poveže sa onostranim. Tako su gusle, pa time i guslar, most i veza između slavne prošlosti i današnjih vremena.

Kompilacija Gusle: The Epic Tradition of Serbia/Epska tradicija Srbije jeste i svedočanstvo o tome da su gusle, kao neizostavni deo kulture i tradicije Srba, na prostoru koji prevazilazi današnje granice naše države, izdržale test vremena.